Artur Jonak - Hrubieszów

rubieszów (aż do 1802 r. Rubieszów) to najdalej wysunięte na wschód miasto Polski. Położone jest nad Huczwą, dopływem Bugu, w odległości 5 km od granicy z Ukrainą. Pierwsza wzmianka o Hrubieszowie pochodzi z 1254 r., jako osadzie wśród lasów, posiadającej dwór myśliwski. Rolę stanicy myśliwskiej będzie pełnił jeszcze w czasach jagiellońskich, co zostało uwieńczone w jego herbie wyobrażającym jelenią głowę, między rogami której umieszczone są dwa krzyże z napisem wokoło ,,Sigillum Civitatis Hrubieszów'' a nadanym przez króla Zygmunta Augusta (w poł. XVI w.). Przypuszcza się, że wcześniej istniał tu, na wyspie oblanej wodami Huczwy, ruski gród obronny należący do Grodów Czerwieńskich. W 1366 r. wraz z całą Rusią Czerwoną został przyłączony do Polski. Prawa miejskie magdeburskie Hrubieszów uzyskał w 1400 r. z rąk Władysława Jagiełły. Prawdopodobnie w końcu XIV w. wzniesiono drewniany zamek, będący siedzibą starosty. W latach 1411, 1413, 1430 gościł w nim fundator miasta - król Władysław Jagiełło. Duże znaczenie dla miasta miał przywilej wydany przez Kazimierza Jagiellończyka nakazujący zmierzającym z Rusi na Mazowsze, Śląsk i Wielkopolskę wybieranie drogi przez Hrubieszów. Pomyślny rozwój przerwały najazdy Tatarów, którzy w latach 1498 - 1626 wielokrotnie grabili i niszczyli miasto. Zamek został zniszczony w 1661 r. W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej Hrubieszów znalazł się w zaborze austriackim. W 1800 r. wsie dawnego starostwa kupił Stanisław Staszic, który w 1816 r. na swoich dobrach założył fundację "Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie". Była to pierwsza w Europie organizacja przedspółdzielcza, działająca do 1945 r. W połowie XIX w. był drugim co do wielkości, po Lublinie, miastem guberni lubelskiej. Miasto rozwijało się szybko, w 1909 r. liczyło 15 tys. mieszkańców. Od początku swego istnienia było miastem wielokulturowym, obok Rusinów i Polaków, już od XV w., osiedlili się tutaj Żydzi. W 1915 r. do Rosji przymusowo ewakuowano ludność prawosławną.

W 1920 przez pewien czas mieścił się tu sztab słynnej 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego, która pod Hrubieszowem Przekroczyła Bug. W dniu 31 sierpnia na polach między Komarowem a Walicą Śniatycką ułani gen. Józefa Hallera rozbili kozackie dywizje. Jako swiadectwa tych walk pozostały mogiły poległych żołnierzy WP na cmentarzu wojskowym.

We wrześniu dwukrotnie zmieniały się władze okupacyjne. 14 września 1939 r. wkroczyły tu wojska niemieckie a 17 września oddziały Armii Czerwonej. W październiku powracają Niemcy i wprowadzają w mieście terror dokonując licznych egzekucji. Z Niemcami współpracują nacjonaliści ukraińscy, wykazujący się szczególną aktywnością. Walki nasiliły się w 1943 r., a rezultatem było spalenie niemal wszystkich wsi polskich i ukraińskich między Bugiem a Huczwą, a wielu mieszkańców zginęło lub zostało zamordowanych. Tragedię okupacyjną ludności Hrubieszowa upamiętniają pomniki i tablice pamiątkowe.

Na terror mieszkańcy odpowiedzieli zorganizowanym ruchem oporu.
Poczatek ruchu podziemnego daja oficerowie i podoficerowie 2 pułku Strzelców Konnych. Z niego wywodził sie walczacy do poł. 1940r. mjr Henryk Dobrzański "Hubal".
Działały tu: Tajna Armia Polska, Służba Zwycięstwu Polski, ZWZ.

W lutym 1942r. powstaje AK. Powiat Hrubieszowski jest jednym z obwodów Inspektoratu Zamojskiego AK. Obwód podzielony zosta na rejony, w jednym z nich w IV rejonie AK Południe walczył kilkusetosobowy oddział BCH "Rysia",

zamordowanego już po wyzwoleniu, po ujeciu w Kryłowie. Za zasługi w walce z okupantem Hrubieszów został odznaczony w 1977 r. Krzyżem Grunwaldu II klasy.
Hrubieszów jest miastem rodzinnym Bolesława Prusa, Abrahama Sterna, tworzył tu Bolesław Leśmian. Dzisiaj rozsławia miasto prof. Wiktor Zin. Honorowym Obywatelem miasta jest, niedawno zmarły, światowej sławy architekt prof. Stefan Du Chateau.
Hrubieszów liczy obecnie ponad 20 tys. mieszkańców. Jest malowniczym miasteczkiem pełnym swoistego uroku. Warto tu zatrzymać się i zwiedzić cenne zabytki: kościół i klasztot Dominikanów wybudowany w latach 1736 - 1766,

cerkiew prawosławną wybudowaną w stylu rosyjsko-bizantyjskim,

dworek Du Chateau, w którym mieści się obecnie Towarzystwo Regionalne Hrubieszowskie oraz Muzeum Regionalne, barokową plebanię, gdzie urodził się Aleksander Głowacki (Bolesław Prus), barokowy kościół pw. Stanisława Kostki (dawna cerkiew grekokatolicka), kościół pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (dawna cerkiew prawosławna garnizonowa), ponadto kramy miejskie zwane Sutkami lub Jatkami, z charakterystyczną, wąską "bliskowschodnią" uliczką wewnątrz, zespół pałacowy Kisewetterów, zespół dworski Golakowskich i liczne zabytki architektury drewnianej.

Hrubieszów tętni życiem kulturalnym, słynie z ciekawych inicjatyw kulturalnych, imprez rekreacyjno artystycznych, wydawnictw regionalnych, spotkań twórczych. Wiodącą placówką jest Hrubieszowski Dom Kultury, prowadzący między innymi Małą Galerię Sztuki, kino, kawiarnię. Hrubieszów może poszczycić się zespołem "Lechici" Zespołem Pieśni i Tańca Ziemi hrubieszowskiej

Dziecięcym Zespołem Tańca Ludowego HDK,

aktywnością poetów i plastyków, ciekawymi wystawami i eksponatami Muzeum Regionalnego i prężnie działającym Towarzystwem Regionalnym Hrubieszowskim. Odbywają się tutaj Nadbużańskie Spotkania Artystyczne i Ogólnopolski Festiwal Pieśni Patriotycznej i Religijnej WP. (*)

(*) Powyższy tekst został pobrany z oficjalnej strony miasta Hrubieszowa: http://www.hrubieszow.pl

czytaj więcej